Wijsheid van Jezus Sirach 8,1-19

Inleiding

Over het boek Wijsheid van Jezus Sirach is in de afgelopen eeuw veel gepubliceerd. Het boek staat in de belangstelling, vooral sinds de vondst, rond 1900, van grote delen van de Hebreeuwse tekst – de Griekse tekst was vanuit de oudheid al bekend. Het boek is nauwkeurig te dateren want het heeft een voorwoord, geschreven door de kleinzoon van de auteur. Deze vertaalde het boek van zijn grootvader rond 130 vChr van het Hebreeuws in het Grieks (wat hem nogal wat moeite kostte, en een paar intrigerende opmerkingen ontlokte over vertalen en het verschil tussen Hebreeuws en Grieks). Daarmee valt het geschrift zelf rond 180 vChr te dateren.

 

Het boek behoort ondubbelzinnig tot de Wijsheidstraditie: het is bedoeld, jongemannen (!) van een degelijke opleiding te voorzien. Omdat nogal wat aandacht besteed wordt, ook in het onderstaande hoofdstuk, aan het vinden van je weg tussen machtige mensen, is de gedachte wel geopperd dat het onderdeel van een cursus zou zijn voor wie in het bestuurlijke apparaat ging werken.

 

Dit soort praktische wijsheid staat niet al te hoog aangeschreven binnen de canon. Al in de Talmoed (bSanh 100b) wordt snerend gedaan over het al te praktische karakter van het boek. Maar dat wil niet zeggen dat het de auteur alleen maar ging om wijsheid als tactisch inzicht; hij schreef geen zelfhulpboek ‘hoe word ik succesvol?’ maar kiest wel degelijk ook een ethische insteek, en als ik goed lees bespeur ik soms ook ironie. Maar inderdaad, het is geen hooggestemde profetie of diepgravende poëzie, het blijft praktisch.

 

Wie het hele boek vertaalt is gedwongen te kiezen voor de Griekse tekst, want alleen die is compleet overgeleverd. Daarvan zijn meerdere vertalingen, o.a. NBV21. Voor een enkel hoofdstuk leek het me aardig in de (ongevocaliseerde) Hebreeuwse tekst te duiken, te vinden via www.bensira.org. Probleem: er is geen canonieke tekst, er zijn alleen handschriften die onderling verschillen. Ik heb de tekstuele commentaar van prof. Takamitsu Muraoka (zichrono livracha) geraadpleegd1 en daaruit een keuze gemaakt. Dat levert onderstaande vertaling op.

Vertaling

8,1
Ga niet de rechtsstrijd aan met een groot man;2
waarom zou je je aan hem uitleveren?
Ga niet de strijd aan met iemand krachtiger dan jij;
waarom zou je in zijn hand vallen?

2
Smeed geen plan tegen een rijk man,
opdat hij niet jouw prijs betaalt, en je vergaat;
want goud heeft velen roekeloos gemaakt,
en rijkdom het hart van edelen doen afdwalen.

3
Ga niet in debat met een zwetser,
leg geen hout op zijn vuur.

4
Beschimp niet een dwaas man,
opdat hij niet de spot drijft met edelen.3

5
Verneder niet een man die omkeert van zonde;
gedenk dat wij allen schuldig zijn.

6
Beschaam geen oud mens,
want ook van ons worden er ooit gerekend als ouderen.

7
Jubel niet vanwege een overlijden;
gedenk dat wij allen zullen sterven.4

8
Verwaarloos niet de doordenking van de wijzen,
verdiep je in hun raadselspreuken;
want daaruit zul je leren
je staande te houden tegenover vorsten.

9
Verwerp niet wat er te horen valt5 van grijsaards,
dat wat zij gehoord hebben van hún ouders;
want daaraan ontleen je inzicht
om op een moeilijk moment een antwoord te geven.

10
Wees niet succesvol door het erfdeel van een slecht mens,6
opdat je niet verbrandt door de vlam van zijn vuur.

11
Raak niet onder de indruk vanwege een spotter,
want hij legt een hinderlaag voor jou.

12
Leen niet aan een man sterker dan jij,
en als je leent, [beschouw het dan] als verloren.

13
Sta niet borg voor meer dan je kunt,
en als je borg staat, [beschouw het dan] als betalen.

14
Ga geen rechtszaak aan met een rechter
want hij beslist naar zijn believen.

15
Ga niet [op weg] met een roekeloos persoon
opdat je jezelf geen kwaad doet;
want hij gaat zijn eigen gang
en door zijn stommiteit verga jij ook.

16
Ga met een opvliegend iemand niet de strijd aan,
en rijd niet met hem op je weg;
want bloedvergieten betekent niets in zijn ogen,
en is er niemand om je te redden, dan brengt hij je om.

17
Ga niet te rade bij een onbenul
want hij kan geen geheim bewaren.

18
Doe tegenover een vreemdeling niets geheims
want je weet niet waar dat toe leidt.

19
Onthul je hart niet tegenover eenieder7
en laat het goede je niet ontgaan.8

Exegetische kanttekeningen

Gemakshalve verwijs ik naar mijn exegese ‘Omzichtig leven’ in De Eerste Dag 49/4 (herfst 2026) blz. 25-26, waarvan ik uit copyright-overwegingen alleen de slotalinea afdruk.

 

“Al met al is het misschien geen grootse ethiek. Ben Sira gaat niet op de barricaden om onrecht aan de kaak te stellen of Gods koninkrijk te verkondigen. Tegelijk is het troostrijk te lezen hoe hij in zijn alledaagse leven, zijn omgang met heel gewone dingen, een weg zoekt die zowel barmhartig als verstandig is. Dat verstandige is niet overbodig: misschien zoeken we onze politici en bestuurders wel te vaak alleen uit op hun idealen. Dat is mooi, tegelijk hebben we ook mensen nodig die niet naïef zijn, maar de bekwaamheid hebben om die idealen tussen allerlei andere belangen door ook te verwezenlijken. Ben Sira blijft actueel.”

Noten

Scroll naar boven